Գարնանային Լոռի․ եռօրյա ճամփորդության հաշվետվություն

Մայիս ամիսը սպասված է, քանի որ ավանդաբար այս ամսվա ընթացքում ենք ճամփորդում՝ բացահայտելով մեզ համար նոր ուղղություններ, նոր վայրեր և նոր զգացումներ։ Նախորդ տարի Լոռու մարզը բացահայտեցինք Ստեփանավան քաղաքի և նրա շրջակայքի ուսումնասիրությամբ, քայլքով։ Այս անգամ որոշեցինք ընտրել այլ ուղղություն՝ Դսեղ- Ալավերդի- Ախթալա։ 

Մեկնեցինք առավոտյան՝ Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու բակից, ,,Ուսումնական ժամերգությանը,, մասնակցելուց հետո։ 

Մեր առաջին կանգառը Վանաձորի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին էր, որտեղ երկար խոսեցինք եկեղեցու ներքին հարդարանքից, ուսումնասիրեցինք զարդանախշերը, գունագեղությունը, սրբապատկերները, Կիրովական-Ղարաքիլիսայի պատմությունը։ 

Լոռու մարզն ամբողջական չէ առանց Թումանյանի, թումանյանական պատումների, ընթերցումների։ Մեր սիրելի գրողին լավ ճանաչելու նպատակով գնացինք Դսեղ, որտեղ առաջին հերթին այցելեցինք Թումանյանի տուն-թանգարան։ Ցուցանմուշներն ուսումնասիրելուց, թումանյանական պատմությունները լսելուց հետո, բակում ընթերցեցինք, քայլեցինք դեպի եկեղեցին, որտեղ ծառայել է Թումանյանի հայրը։ 

Պատրաստվեցինք քայլարշավի, քանի որ ցանկանում էինք տեսնել լոռեցիների հանրահայտ ,,Ծովերը,, ։ Ուղղակի ճանապարհը խառնեցինք՝ նվաճելով նաև մոտակա սարալանջը։ Իսկ սպասված հանգիստը լճի ափին խաղաղեցրեց և հաճելի զգացումներ պարգևեց։ Գարնանային թարմություն էր ամենուր, թեթև սառնություն, իսկ լճի վճիտ համայնապատկերը՝ կանաչ անտառի հետ միաձուլված, հեքիաթային ազդեցություն էր թողնում։ Դանդաղ իջնելով՝ մեկնեցինք Ալավերդի, որտեղ հասցրինք հանգստանալ, տեղավորել իրերը և խաղալ բակում։ 

Առավոտյան օրը սկսեցինք նախավարժանքով։ Հետո մեկնեցինք Ախթալա, որը վերջին տարիներին բավականին բարեկարգվել էր, բակը կանաչապատվել էր, ճեմուղին՝ թարմացվել։ Ախթալայի մասին երկար խոսեցինք, երկար մնացինք եկեղեցու ներսում և հասցրինք դիտել պահպանված բոլոր որմնանկարները։ Օրը անձրևոտ էր, բայց դա չխանգարեց խաղաղ զբոսնել և վայելել պահը։ 

Այնուհտեև այցելեցինք զույգ եկեղեցական համալիրներ, որոնց պատմությունը ևս սերտ կապված է ՝ Սանահին /Սա նրանից հին է/ և Հաղպատ /Հախ պատ/ ։ Իհարկե, մեկ օրվա ընթացքում այսքան եկեղեցիներ այցելելը հեշտ չէ և կթվա, թե միօրինակ է, բայց յուրաքանչյուր կառույց զարմացնում է իր յուրահատկությամբ։ Այսպիսով՝ ինչ գրավեց մեր ուշադրությունը՝ Հաղպատում Սուրբ Ամենափրկիչ խաչքարը, որը իր ձևով յուրահատուկ է, Հաղպատի և Սայաթ-Նովայի կապը, Սանահինում Մագիստրոսի ճեմարանը․․․

• Ծանոթացանք քաղկեդոնականությանը, հայ-վրացական կոնֆլիկտ, 
• Ուսումնասիրեցինք վանական համալիրի կառուցվածքը՝ տեղում տարբերելով կառույցները, 
• հասկացանք յուրաքանչյուր վանական համալիրի յուրահատկությունը, գործառույթները, 
• Վանական համալիրներ և կրթություն, 
• Ավանդույթներ ՝ կապված դրանց հետ։ 

Նաև Հաղպատում մեր սովորողները կատարեցին ,,Ուսումնական ժամերգություն,, նախագով սովորած շարականները՝ ,,Առավոտ լուսո,, ,,Հայր մեր,, ,,Քրիստոս ի մեջ,, ,,Սուրբ Աստված,, և այլն։ Զբոսաշրջիկները ուշիուշով լսեցին և իրենց հիացմունքն ու շնորհակալությունը հայտնեցին։ 

 Ճամփորդության երկրորդ օրն ավարտեցինք Ալավերդիում։ Քաղաքն ավելի լավ ճանաչելու համար քայլեցինք քաղաքով, անցանք չգործող պղնձամոլիբդենի գործարանի մոտով, հին կամրջով, Դեբետ գետի հսկա ընթացքը տեսանք, քաղաքի բակերից մեկի մարզադաշտում խաղացին մինչև ուշ երեկո, մեզ միացան նաև ալավերդցի երեխաներ։ 

Առավոտյան հավաքվելուց հետո մեկնեցինք քաղաքից՝ մեզ հետ տանելով ջերմ հյուրընակալությունը և սիրուն հիշողություններ։ 

Վերադարձի ճանապարհին բարձրացանք Քոբայր։ Քոբայր բնակավայրում է գտնվում բարձունքի վրա կառուցված վանական շքեղ համալիրը։ Տարածքը գեղեցիկ և յուրահատուկ է առաջին հերթին բնությամբ, եկեղեցիները և ժայռը չափազանց համահունչ են, մոտակայքում քարանձավներ են և թարմ կանաչ բնություն։ Քոբայր բարձրանալը երկար ժամանակ չի պահանջում, սակայն բարձունքը չափազանց թեք է, ճանապարհը մշակված և կառուցված չէ, խոնավ հողի վրա հեշտ է սահել և ընկնել։ Քոբայրում մեր ուշադրությունը գրավեցին ֆրեսկո ոճի որմնաքանդակները։ Այս ոճով քանդակելիս նկարիչը սրբապատկերները արագ նկարում էր նոր արված շաղախի վրա, մինչև շաղախի չորանալը, որպեսզի ներկը և շաղախը միաձուլվեն, ինչն էլ յուրահատուկ ամրություն էր տալիս, բայց անհրաժեշտ էր հմուտ և արագ նկարիչ։ Քոբայրում կան վրացական արձանագրություններ, եկեղեցիները կրում են քաղկդոանականության հետքեր։ 

Այսպիսին էր մեր եռօրյա ճամփորդությունը, որի շնորհիվ Լոռին ճանաչեցինք իր յուրահատուկ բնությամբ, զարմանահրաշ և վեհ կառույցներով, այլ աչքով նայեցինք այս ամենին, հիացանք և զարմացանք, ապրեցինք պահն ու զգացինք։ 

Լուսանկարներ ընթացքից՝